Parafia
św. Barbary
w Bieruniu Nowym

Wywiad Metropolity Katowickiego dla KAI

Abp Wiktor Skworc: Słuchać Ducha Świętego, ewangelizować i stawiać na świeckich (rozmowa)

 

Katowice poniedziałek, 6 czerwca 2022, 10:26

 

Dziś zdaje się realizować wizja prof. Josepha Ratzingera, który kilkadziesiąt lat temu przewidywał proces przechodzenia od Kościoła masowego do Kościoła „małej trzódki” – ocenia w rozmowie z KAI metropolita katowicki abp Wiktor Skworc. Ujawnia też szczegóły dotyczące Panteonu Górnośląskiego, który powstaje w przyziemiu katedry w Katowicach, mówi o przemianach polskiej religijności, staraniach o utrzymanie niedzieli wolnej od handlu, o przyszłości religii w szkole i o wielkim marnotrawstwie żywności w Polsce.

 

Tomasz Królak (KAI): Wkrótce, 22 czerwca, przypada 100. rocznicy przyłączenia części Górnego Śląska do II Rzeczypospolitej, odrodzonej w roku 1918. Parę miesięcy później utworzono administraturę apostolską dla Górnego Śląska. Do jakich refleksji skłania ta rocznica? Czy jest ważna dziś?

 

Abp Wiktor Skworc - Nie byłoby tej rocznicy gdyby nie wspominane od roku 2019 po 2021 trzy powstania śląskie i plebiscyt. Jednak militarne działania byłyby bezowocne, gdyby nie polskie podglebie na trwale obecne na Górnym Śląsku wśród autochtonów, mimo wieków przynależności pod różne struktury państwowe. Istotny był też ich organiczny związek z Kościołem katolickim. I na ten teologiczny aspekt sprawy zmagań o przyłączenie do Polski, zwraca uwagę nasz teolog, dobrze odczytujący kod kulturowy Górnoślązaków. „Chodziło i chodzi w gruncie rzeczy o wolność. A ten rodzaj wolności, o który chodziło i chodzi, jest możliwy tylko w katolicyzmie, w kulturze rzeźbionej katolicyzmem. Ten rodzaj wolności na Śląsku, krainie narożnej – gdzie przenikało i zderzało się ze sobą od wieków to, co czeskie (austriackie), niemieckie (germańskie), w ostatnim stuleciu i to, co rosyjskie (radzieckie), a zawsze to, co polskie – jest możliwy tylko i wyłącznie w tym ostatnim” (ks. Jerzy Szymik, O powstaniach śląskich. Z Pszowa, teologicznie).

 

KAI: Wyznaczony przez papieża administrator apostolski Górnego Śląska abp August Hlond, wówczas, 100 lat temu wśród najważniejszych zadań wymieniał m.in. utrzymanie robotników w Kościele i odbudowę pracy z młodzieżą. Wspominam o tych dwóch kwestiach, bo akurat one pozostają ważne i dziś…

 

- To był człowiek z tej ziemi, urodzony niedaleko Mysłowic skąd wstępując do Salezjanów wywędrował w świat i wrócił do Katowic jako administrator, pierwszy biskup; wrócił jako kochający ojcowiznę pasterz i polski patriota. I rozeznawał, co w tamtej sytuacji było ważne, pilne i konieczne. Niewątpliwie uspokojenie nastrojów społecznych napięć i walk. Po jakże trudnym procesie małej „wędrówki ludów”, jaka nastąpiła po wytyczeniu granicy państwowej na Górnym Śląsku między Polską a Niemcami i możliwości „optowania”, czyli zmiany miejsca zamieszkania zgodnie z poczuciem narodowej przynależności.

 

Trzeba też było uwzględnić prawa katolików języka niemieckiego i dlatego w wielu parafiach duszpasterstwo pozostawało dwujęzyczne. Z tym, że wytyczone cele duszpasterskie pozostawały te same, a więc duszpasterstwo robotników, co wiązało się z budownictwem sakralnym i rozbudową parafialnej sieci, aby wykorzenionych zakorzenić, chodziło o umacnianie jedności i tożsamości nowej diecezji poprzez tygodnik katolicki „Gość Niedzielny”, wydawnictwa św. Jacka oraz podejmowanie integracyjnych dzieł. Jednym z nich było budowanie nowej katedry śląskiej.

 

A praca z młodzieżą – to poza parafialną i szkolna katechezą opierała się wtedy na żeńskich i męskich stowarzyszeniach kościelnych oraz na powszechnym świętowaniu młodzieżowych świąt patronalnych, co wiązało młodzież z parafią, z czym z pewnością łączyła się mistagogia, a więc wprowadzanie młodych w tajemnice wiary, w liturgię.

 

KAI: W jednej z niedawnych homilii wskazywał Ksiądz Arcybiskup, że w każdym pokoleniu trzeba poszukiwać nowych form wyrazu tego, co niezmienne. Temu celowi służyć ma m.in. powstający w przyziemiu katowickiej katedry Panteon Górnośląski. Jaki jest obecnie stan prac nad tym przedsięwzięciem?

 

- Wszyscy z własnego doświadczenia wiemy jak ważnym miejscem dla ludzi jest cmentarz a na nim historia opowiadana w alei zasłużonych postaciami wybitnych. Próżno szukać na katowickich cmentarzach takich alei. Z różnych przyczyn nie powstawały. Tymczasem warto przypomnieć, wydobyć z niepamięci postaci zasłużone dla dziejów Górnego Śląska, szczególnie ostatniego 100-lecia. I tak już w roku 2013 zrodziła się idea panteonu górnośląskiego, w którym dzięki możliwościom jakie daje współczesna technika multimedialna będzie można prowadzić do spotkania z zasłużonymi postaciami i ich dorobkiem.

 

W tej sprawie dopiero w roku 2020 umówiły się cztery podmioty - Ministerstwo Kultury, Województwo Śląskie, Miasto Katowice i Archidiecezja Katowicka. Podpisały stosowną umowę i dwa lata temu rozpoczęto prace, które dobiegają końca i mamy nadzieję, że w planowym terminie, to znaczy 19 czerwca br. nowa instytucja kultury, powstała w niewykorzystywanych przez dziesięciolecia przestrzeniach pustostanu, zacznie funkcjonować, spełniać swoją rolę, przede wszystkim poznawczą i edukacyjną.

 

KAI: Panteon ma być, jak mówi Ksiądz Arcybiskup wirtualnym spotkaniem z wartościowymi ludźmi Górnego Śląska. Jak możemy wyobrazić sobie takie spotkanie i ile osób zostanie w ten sposób upamiętnionych?

 

- Przed rozpoczęciem zwiedzania wystawy wyświetlony będzie film wprowadzający zwiedzających w ideę panteonu. O tematyce poszczególnych sal opowiadać będą prezentacje filmowe w formie wideo art oraz krótkometrażowy film fabularny ukazujący okres plebiscytu i powstań śląskich.

 

W kilku amfiladowo połączonych przestrzeniach zaprezentowani zostaną laureaci nagrody Lux ex Silesia, ludzie nauki, kultury, muzyki, sportu, osoby, które zasłużyły się do przyłączenia części Górnego Śląska do Polski, uczestnicy powstań śląskich, bohaterowie i ofiary martyrologii hitlerowskiej i komunistycznej, działacze społeczni politycy, osoby duchowne, święci i błogosławieni.

 

Na otwarcie Panteonu przygotowana zostanie prezentacja ponad 100 postaci. Każda z osób będzie przedstawiona w formie biogramu, fotografii. Będą też streszczenia w języku angielskim i niemieckim. Większość osób zostanie przybliżona w formie krótkich wizytówek filmowych trwających około 3-5 minut. Film opisze postać cytując wypowiedzi ekspertów, wspomnienia świadków, fotografie lub filmy archiwalne. Prezentacja ta dostępna będzie na standach multimedialnych oraz pokazana zostanie w dużym formacie na ekranie.

 

KAI: Chciałbym też zapytać o „klucz” wedle którego będą wybierane osoby do uwiecznienia w Panteonie. Wiadomo bowiem, że etos Górnego Śląska współtworzyły niekoniecznie deklarujący się jako osoby religijne…

 

- Wybór postaci do Panteonu opiera się na trzech formułach poznawczych. Pierwszą z nich jest wybór dokonany przez środowisko naukowe związane z Uniwersytetem Śląskim, które redagując Leksykon Panteonu Górnośląskiego wskazało osoby zasłużone dla Górnego Śląska. Panteon Górnośląski, jako instytucja kultury Województwa Śląskiego, wyłania postaci poprzez zwracanie się do środowisk zawodowych, grup społecznych o zaprezentowanie osób zasłużonych oraz przygotowanie wstępnych biogramów. Rada Programowa Panteonu Górnośląskiego, będąca organem doradczym opiniuje zaprezentowane postacie. Panteon przygotowuje wraz z recenzją pełne biogramy tych osób i po ponownym zaopiniowaniu – również przez IPN - włącza w poczet osób zasłużonych.

 

Przy wyłanianiu osób zasłużonych z środowiska medycznego, Panteon wsparła Śląska Izba Lekarska, Śląska Izba Pielęgniarska, Śląski Uniwersytet Medyczny. Obecnie trwa postępowanie związane z wyłonieniem kolejnych osób zasłużonych z środowiska architektów, twórców kultury materialnej.

 

Trzeci sposób wyłaniania postaci opiera się na wnioskach środowisk zawodowych, stowarzyszeń, instytucji, które chciałyby włączyć osoby do Panteonu Górnośląskiego. W tym przypadku proponowana osoba zasłużona powinna być poparta przez środowisko, które wraz z wnioskiem przedstawia wstępny biogram. Dalej postępowanie przebiega jak w poprzednim przypadku.

Zasady przetwarzania danych

Dotyczące danych z formularza wysyłanych ze strony.

Dane z powyższego formularza będą przetwarzane przez naszą firmę jedynie w celu odpowiedzi na kontakt w okresie niezbędnym na procedowanie przekazanej sprawy. Podanie danych jest dobrowolne, ale niezbędne do przetworzenia zapytania. Każda osoba posiada prawo dostępu do swoich danych, ich sprostowania i usunięcia oraz prawo do wniesienia sprzeciwu wobec niewłaściwego przetwarzania. W przypadku niezgodnego z prawem przetwarzania każdy posiada prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego. Administratorem danych osobowych jest Parafia Świętej Barbary, siedziba: Bieruń Nowy, Kościelna 3.